Vaccinaties voor kinderen en jongeren
De meest gestelde vragen

1. Is vaccineren noodzakelijk?
2. Kan tegen elke ziekte worden gevaccineerd?
3. Tegen welke ziekten worden kinderen volgens het rijksvaccinatieprogramma ingeŽnt?
4. Is vaccineren verplicht?
5. Heeft het niet laten vaccineren van kinderen gevolgen?
6. Wat is het Rijksvaccinatieprogramma (RVP)?
7. Wat zijn vaccins?
8. Welke vaccins worden in het RVP gebruikt?
9. Op welke leeftijden worden de vaccinaties van het RVP uitgevoerd?
10. Moet voor de RVP-vaccinaties worden betaald?

1. Is vaccineren noodzakelijk?
Ja, want dat geeft de beste en meest veilige bescherming tegen besmettelijke ziekten

Vaccineren beschermt kinderen en volwassenen tegen infectieziekten die hun gezondheid ernstig, soms blijvend, kunnen schaden of waaraan zij zelfs kunnen overlijden.
            Vůůr de Tweede Wereldoorlog eisten besmettelijke ziekten als difterie, kinkhoest, tetanus (=kaakklem), polio (=kinderverlamming) en rode hond in ons land talrijke slachtoffers. Bij vraag 3 kunt u lezen welke ernstige gevolgen deze ziekten kunnen hebben. Verbetering van de sociale en hygiŽnische omstandigheden veroorzaakte reeds in de tweede helft van de negentiende eeuw een daling van het aantal ziektegevallen. Toch kregen tussen 1900 en 1950 gemiddeld 5.000 mensen per jaar difterie. In perioden waarin de sociale en hygiŽnische omstandigheden verslechterden, stegen de aantallen weer: in de Eerste Wereldoorlog tot 12.000, in de Tweede Wereldoorlog tot zelfs 55.000 gevallen per jaar. Na invoering van de vaccinatie tegen difterie in de jaren vijftig daalde het aantal ziektegevallen snel tot nul. Polio kwam in epidemieŽn voor en vormde een schrikbeeld voor veel ouders. Ook de andere besmettelijke ziekten waartegen nu wordt gevaccineerd eisten veel slachtoffers. Dat u bijna zeker nooit een kind met ťťn van de genoemde ziekten hebt gezien is het directe gevolg van het inenten op grote schaal.

2. Kan tegen elke ziekte worden gevaccineerd?
Nee, vaccineren is alleen mogelijk tegen bepaalde besmettelijke ziekten (=infectieziekten)

Besmettelijke ziekten worden veroorzaakt door microscopisch kleine levende organismen, waarvan bacteriŽn en virussen de bekendste zijn. Na het binnendringen van bacteriŽn of virussen kan ons lichaam die onschadelijk maken door zogenaamde antistoffen te vormen. Tegen ziekten waarop het lichaam reageert met het maken van antistoffen kan in principe worden gevaccineerd. Maar nog lang niet tegen al die ziekten is een vaccin ontwikkeld.

3. Tegen welke ziekten worden kinderen volgens het rijksvaccinatieprogramma ingeŽnt?
De overheid biedt ouders of verzorgers van alle kinderen vaccinaties aan tegen difterie, kinkhoest, polio, Hib-ziekten, bof, mazelen en rodehond, volgens een bepaald programma.

Dat programma heet 'Rijksvaccinatieprogramma', afgekort tot RVP. Over het RVP worden verderop nog vragen beantwoord. In het RVP zijn vaccinaties opgenomen tegen de volgende ziekten: difterie, kinkhoest, tetanus, polio, Hib-ziekten, bof, mazelen en rodehond. Hieronder kunt u lezen wat dat voor ziekten zijn.

             Difterie
Difterie, vroeger ook bekend als ' kroep', wordt veroorzaakt door een bacterie, die via hoesten van mens op mens wordt overgebracht. Op de slijmvliezen van de keel kunnen vliezen ontstaan, waardoor het ademen moeilijk wordt en kinderen zelfs kunnen stikken. De difterie-bacterie maakt gifstoffen die de hartspier en het zenuwstelsel kunnen beschadigen. Onbehandeld verloopt de ziekte vaak dodelijk. Vaccinatie met DKTP- of DTP-vaccin beschermt tegen deze ziekte. De vaccinatie is opgenomen in het RVP.

            Kinkhoest
Kinkhoest wordt veroorzaakt door een bacterie, die door hoesten wordt overgebracht. Kinkhoest is zeer besmettelijk. Kinkhoest veroorzaakt gedurende weken tot maanden enorme hoestbuien, die voor kinderen zeer uitputtend kunnen zijn. Bovendien kunnen de longen door het langdurig en geforceerd hoesten blijvende schade oplopen. Kinkhoest gaat vaak gepaard met middenoorontsteking. De ziekte kan dodelijk zijn, vooral voor zuigelingen. Er bestaat geen behandeling voor kinkhoest. Vaccinatie met DKTP-vaccin beschermt de meeste kinderen volledig tegen het krijgen van kinkhoest. Sommige gevaccineerde kinderen krijgen toch kinkhoest, maar de ziekte verloopt dan minder ernstig. De vaccinatie is opgenomen in het RVP.

            Tetanus
Tetanus, ook wel kaakklem genoemd, wordt veroorzaakt door een bacterie die in aarde en straatvuil voorkomt. De spore van de bacterie kan bij een verwonding in ons lichaam komen en zich daar gaan vermenigvuldigen. Dat gebeurt vooral in kleine, diepe wonden, omdat de tetanusbacterie slecht tegen zuurstof kan. De bacterie produceert een gifstof die pijnlijke spierkrampen veroorzaakt en snel ook de ademhalingsspieren kan aantasten. Tetanus is vaak dodelijk, ondanks behandeling. Vaccinatie met DKTP- of DTP-vaccin biedt volledige bescherming tegen tetanus. De vaccinatie is opgenomen in het RVP.

            Polio
Polio is de afkorting van poliomyelitis. Deze ziekte wordt veroorzaakt door een virus, waarvan drie typen bekend zijn. Het virus wordt via de ontlasting van besmette personen uitgescheiden. Door slechte hygiŽne kan het virus van de ene op de andere mens worden overgebracht. Polio kan geheel zonder ernstige verschijnselen verlopen en alleen maar diarree als klacht hebben. Maar bij ongeveer 1% van de besmette personen treden spierverlammingen op. Er bestaat geen behandeling voor polio. Vaccinatie met DKTP- of DTP-vaccin biedt volledige bescherming tegen de drie typen polio. De vaccinatie is opgenomen in het RVP.

           Hib-ziekten

Hib is een afkorting voor een bacterie, genaamd Haemophilus influenza type b. De bacterie wordt door hoesten en niezen van de ene op de andere persoon overgebracht. Ongeveer de elft van de gevallen van meningitis (=hersenvliesontsteking) bij zuigelingen en peuters wordt veroorzaakt door de Hib-bacterie. Van de 100 kinderen die Hib-meningitis krijgen, overlijden gemiddeld 2 kinderen en bijna 10 kinderen houden er een ernstige handicap (doofheid, epilepsie, geestelijke achterstand) aan over. Daarnaast kan de Hib-bacterie nog andere ernstige verschijnselen veroorzaken, zoals zwelling van het strotklepje (waardoor kinderen kunnen stikken) en ontsteking van de gewrichten.Vaccinatie met Hib-vaccin biet volledige bescherming tegen Hib-ziekten. Kinderen die tegen Hib-ziekten zijn ingeŽnt kunnen nog wel hersenvliesontsteking krijgen die door een andere bacterie of virus wordt veroorzaakt. De vaccinatie is opgenomen in het RVP.

             Bof
Bof wordt veroorzaakt door een virus. Het bofvirus wordt verspreid door hoesten en niezen en veroorzaakt een ontsteking van de (oor) speekselklieren. Bof kan leiden tot hersen(vlies)ontsteking. Voordat tegen bof werd gevaccineerd, waren de meeste gevallen van door virussen veroorzaakte hersenvliesontsteking bij kinderen tot 15 jaar het gevolg van een bof-infectie. Doofheid kan een blijvend restverschijnsel van de bof zijn. In enkele gevallen kan het virus de alvleesklier, de teelballen bij jongens en de eierstokken bij meisjes aantasten. Voor bof bestaat geen behandeling. De eerste vaccinatie met BMR-vaccin beschermt in 95% van de gevallen volledig tegen bof. De vaccinatie is opgenomen in het RVP.

            Mazelen
Mazelen wordt veroorzaakt door een virus. Het virus wordt verspreid via de lucht (hoesten, niezen). De eerste verschijnselen lijken op een stevige griep of verkoudheid (koorts, hoesten, loopneus, ontstoken ogen). In deze fase is mazelen het meest besmettelijk. De ziekte wordt vaak pas herkend als voor de ziekte kenmerkende vlekjes op de binnenkant van de wangen verschijnen en enkele dagen later door een kenmerkende huiduitslag wordt gevolgd. Kinderen kunnen behoorlijk ziek zijn van mazelen, maar de ziekte is het meest gevreesd om de ernstige tot zeer ernstige gevolgen, zoals middenoorontsteking, longontsteking en vooral hersenbeschadiging. Mazelen kan dodelijk verlopen. Er is geen behandeling voor. De eerste vaccinatie met BMR-vaccin beschermt vrijwel volledig tegen deze ziekte. De eerste vaccinatie is opgenomen in het RVP.

            Rodehond
Rodehond (=rubella) wordt veroorzaakt door een virus. De ziekte verloopt bij kinderen vrij onschuldig: ze kunnen wat verkouden zijn, wat temperatuurverhoging hebben, wat gezwollen klieren in de hals hebben en huiduitslag krijgen.
Maar bij zwangere vrouwen, vooral vroeg, maar ook later in de zwangerschap, kan het virus het zich ontwikkelende kind zeer ernstig beschadigen. Bij 80 van de 100 zwangeren die in de eerste zwangerschapsmaand worden besmet zal het kind schade oplopen. Vaak is die schade zo groot dat het kind al in de baarmoeder overlijdt. Kinderen die, na besmetting in de eerste drie maanden van de zwangerschap, wel levend ter wereld komen hebben een grote kans op zeer ernstige afwijkingen aan het gehoor, de ogen en het hart. Ook een ernstige verstandelijke handicap kan het gevolg zijn. Behandeling is niet mogelijk.
De eerste vaccinatie met BMR-vaccin beschermt reeds meer dan 95% van de meisjes tegen rodehond. Na de tweede vaccinatie op negen jaar zijn praktisch gesproken alle meisjes tegen deze ziekte beschermd. De vaccinatie is opgenomen in het RVP.

4. Is vaccineren verplicht?
Nee, in Nederland bestaat geen vaccinatieplicht

In tegenstelling tot veel andere landen is in ons land niemand wettelijk verplicht zichzelf of zijn kind te laten vaccineren tegen welke ziekte dan ook. Het is ook niet nodig, omdat vrijwel alle ouders dat vrijwillig laten doen. De meeste ouders vinden vaccineren een vanzelfsprekend onderdeel van de zorg voor hun kind. Terecht vinden zij dat 'vaccineren moet'.

5. Heeft het niet laten vaccineren van kinderen gevolgen?
Ja, in ieder geval voor het kind en mogelijk ook voor de volksgezondheid

Er kunnen een aantal redenen zijn waarom een kind niet wordt gevaccineerd. Bij minder dan 10 op de 1000 kinderen is dat omdat zij om medische redenen ťťn of meerdere vaccins niet mogen krijgen. Daarnaast bestaat een wat grotere groep kinderen die niet worden gevaccineerd omdat hun ouders daartegen vanwege geloofs- of levensovertuiging bezwaar maken. De reden waarom een kind niet wordt gevaccineerd, wordt genoteerd op de oproepkaart die terug wordt gestuurd naar de entadministratie. Dan weet de entadministratie waarom bij het betreffende kind geen vaccinaties zijn uitgevoerd. Dat voorkomt het steeds opnieuw  uitsturen van herhalingsoproepen voor deze kinderen.
Voor de ouders zelf zijn er verder geen gevolgen. Voor het kind kan dat anders liggen, omdat het niet of onvoldoende beschermd kan zijn. Het risico dat het kind de bewuste infectieziekte krijgt, neemt toe naarmate het kind deel uitmaakt van een min of meer gesloten, niet gevaccineerde gemeenschap.
Als meer mensen vaccinaties zouden weigeren dan nu het geval is, kan dat tot gevolg hebben dat uit ons land verdwenen ziekten weer de kop op steken.

6. Wat is het Rijksvaccinatieprogramma (RVP)?

De Nederlandse overheid vind het belangrijk dat de inwoners van ons land een goede gezondheid hebben en houden. Veel kinderziektes kunnen de gezondheid blijvend schaden. Vaccinatie kan dat voor een aantal ziekten voorkomen. Daarom heeft de Nederlandse overheid in 1957 heeft het Rijksvaccinatieprogramma (RVP) ingesteld. Volgens dat programma worden kinderen in Nederland volgens een bepaald schema gevaccineerd. Dat gebeurt voor de kinderen tot ongeveer 4 jaar meestal op het consultatiebureau voor zuigelingen en peuters. Oudere kinderen (negenjarigen) worden ingeŽnt door de GGD's.

7. Wat zijn vaccins?

Vaccins zijn stoffen die bescherming tegen besmettelijke ziekten kunnen opwekken zonder dat de ziekte zelf hoeft te worden doorgemaakt. Vaccins kunnen levende verzwakte ziektekiemen bevatten (bof, mazelen, rodehond) of gedode ziektekiemen (kinkhoest, polio, hepatitis B, influenza), of onderdelen van de ziektekiemen (Hib) of stoffen die door ziektekiemen worden geproduceerd (tetanus, difterie). Vaccins zijn geneesmiddelen en voldoen aan de strengen internationale kwaliteits- en veiligheidseisen.

8. Welke vaccins worden in het RVP gebruikt?

Dit wordt gedaan met vier vaccins. Drie daarvan zijn combinatievaccins, dat wil zeggen dat het vaccin tegen meerder ziekten beschermt. Er is daardoor maar ťťn prik nodig

  • DKTP-vaccin beschermt tegen difterie, kinkhoest, tetanus en polio

  • DTP-vaccin beschermt tegen difterie, tetanus en polio

  • Hib-vaccin beschermt tegen Hib-ziekten

  • BMR-vaccin beschermt tegen bof, mazelen en rodehond

 9. Op welke leeftijden worden de vaccinaties van het RVP uitgevoerd?

Het vaccinatieschema van het RVP ziet er per 1 januari 1999 als volgt uit:

            2 maanden                   DKTP-1 + Hib-1

            3 maanden                   DKTP-2 + Hib-2

            4 maanden                   DKTP-3 + Hib-3

            11 maanden                 DKTP-4 + Hib-4

            14 maanden                  BMR-1

            4 jaar                          DTP-5

            9 jaar                          DTP-6 + BMR-2

10. Moet voor de RVP-vaccinaties worden betaald?
Nee, RVP-vaccinaties zijn kosteloos

Natuurlijk kosten vaccinaties geld. Veel geld zelfs. Maar ouders hoeven niets te betalen, omdat de kosten worden betaald via de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). Elke inwoner van Nederland is voor de AWBZ verzeker. In die wet is geregeld dat de vaccinaties van het RVP kosteloos worden uitgevoed tot en met het kalenderjaar waarin een kind twaalf jaar is geworden. In bijzondere gevallen kan die leeftijdsgrens hoger worden gesteld. Voorwaarde is wel dat de vaccinaties op het consultatiebureau  (tot ongeveer de leeftijd van 4 jaar) of de GGD (op de leeftijd van 9 jaar) worden uitgevoerd.
Ook als een kind wordt uitgenodigd voor een BCG-, hepatitis B- of influenzavaccinatie, dan zijn daaraan voor de ouders geen kosten verbonden.
Er bestaat dus geen financiŽle drempel voor het Rijksvaccinatieprogramma. Voor reizigersvaccinaties moet wel altijd worden betaald.